Τετάρτη, 30 Απριλίου 2014

Ο πόλεμος της Κριμάιας. Η μάχη της εξόδου στην Ανατολική μεσόγειο και η εμπλοκή των Μεγάλων Δυνάμεων(1853-1856).

Μετά τα πρόσφατα γεγονότα στην χερσόνησο της Κριμαίας και την επαναπροσάρτηση της στην Ρώσικη ομοσπονδία ως μια ακόμα περιφέρεια, είναι λογικό να θυμηθούμε τον μεγάλο πόλεμο που έγινε στην περιοχή αυτή εκατόν εξήντα ένα χρόνια πρίν και ενεπλάκησαν οι δύο  Παγκόσμιες δυνάμεις της περιόδου(Μ. Βρετανία-Ρωσία) καθώς και δυο μεγάλες Ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία και η Οθωμανική αυτοκρατορία, για λόγους τους οποίους θα συναντήσουμε ακόμα και στην διένεξη του 2014. Σαφώς, βέβαια η ύπαρξη του Ανατολικού ζητήματος και της παρουσίας της Τουρκίας σ'ευρωπαϊκά εδάφη σηματοδοτεί έναν διαφορετικό χαρακτήρα αιτίων που θα οδηγήσουν στον Κριμαϊκό πόλεμο του 1853 και θ' αποτελέσει την δεύτερη μεγαλύτερη σύγκρουση του 19ου αιώνα(πίσω απο τους ναπολεόντειους πολέμους) εώς και την μεγαλύτερη για κάποιους ιστορικούς λόγω των τεχνολογικών καινοτομιών που εισήχθησαν κυρίως απο την πλευρά των Άγγλων.[1]

Πραγματικά τα αίτια του Κριμαϊκού πολέμου μπορούν να διακριθούν σε 2 βασικές κατηγορίες, τα γεωστρατηγικά και αυτά που αφορούν τον ηγεμονικό-αντιηγεμονικό χαρακτήρα των Παγκόσμιων δυνάμεων.[2] Αρχικα ας ξεκινήσουμε την δεύτερη κατηγορία αιτίων, καθώς δεν αξιολογώ με την ιεραρχησή που έκανα, την σημαντικότητα τους. Όσο αφορά τα αίτια που αφορούν τον ηγεμονισμό θα αναφερθεί εκτενώς η σύγκρουση μεταξύ Αγγλίας και Ρωσίας για παγκόσμια ηγεμονία καθώς και την προσπάθειά τους να επιβληθούν στα επι μέρους συστήματα ισχύος προκειμένου να διασφαλίσουν την γενική τους θέση στο διεθνές σύστημα. Ήδη οι δυο Μεγάλες Δυνάμεις είχαν σχετικές αψιμαχίες απο την περίοδο των ναπολεόντειων πολέμων, που όπως αναφέραμε απο τις προηγούμενες αναρτήσεις αποτέλεσε σημαντικό παράγοντα εξελίξεων και για το Ανατολικό ζήτημα, ενώ οι Ρώσοι είχαν συμφωνήσει να συμμετάσχουν στο Ηπειρωτικό σύστημα το 1806, γεγονός που εξασθενούσε την Βρετανική οικονομία. Ακόμα περισσότερο, σημαντικές ναυτικές συγκρούσεις σημειωθήκαν μεταξύ των ετών 1806-9, όπου και το βρετανικό ναυτικό, όντας ανώτερο επικράτησε στις περισσότερες.[3] Πραγματικά, μετά και το συνέδριο της Βιέννης, ενώ είχαμε να δούμε για 35 χρόνια μεγάλο πόλεμο μεταξύ των σημαντικών ευρωπαϊκών δυνάμεων, η έκρηξη του Ανατολικού Ζητήματος, ο σαφής συσχετισμός του τελευταίου με τον ρώσικο επεκτατισμό αλλά και η υποχώρηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα ασιατικά της εδάφη, έφεραν στο προσκήνιο τις δύο μεγάλες δυνάμεις.
Είναι σημαντικό ν' αναφερθεί, πως κατά την περίοδο αυτήν παρατηρείται μια κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Ρωσίας-Βρετανίας σε συμβατικά μέσα, η οποία θα φανερώσει πως οι δύο ισχυροί παγκόσμιοι ηγεμόνες επιζητούν την κυριαρχία και τον έλεγχο σε σημαντικά ευρωπαϊκά ζητήματα. Μάλιστα, στην Βουλή των Κοινοτήτων, ήδη θ' αναφερθεί πως είναι αδύνατον να απεμπολιστούν οι εξοπλισμοί την στιγμή μάλιστα που η Ρωσία αποζητά την εκμετάλλευση της Οθωμανικής παρακμής.[4]
Σε σχέση, τώρα, με τις πολιτικές προσωπικότητες της περιόδου έχουμε να δούμε απο την πλευρά της Ρωσίας τον τσάρο Νικόλαο τον α', μια φιλόδοξη φιγούρα, με αντιδραστικές πεποιθήσεις και σαφώς υπέρ του οράματος του Πανσλαβισμού. Οι βλέψεις του τσάρου είναι ηγεμονικές και θα έρθουν σ' αντίθεση με την ηγεμονία που θα προβάλλει και ο Λόρδος Πάλμερστον, ένας σκληροπυρηνικός βρετανός συντηρητικός που πιστεύει στην "ευεργετική" επίδραση του πολέμου στις διεθνείς σχέσεις και στα διεθνή ζητήματα.
Αυτή η προσέγγιση μας δείχνει τον πολυεπίπεδο χαρακτήρα των αιτίων που θα οδηγήσουν στον Κριμαϊκό Πόλεμο καθώς πέραν των ιδιομορφιών του συστήματος ισχύος, της αναμενόμενης κούρσας εξοπλισμών έχουμε και τις προσωπικότητες που θα διαδραματίσουν εναν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του πολέμου.
Βέβαια, θα πρέπει ν' αναφέρουμε και την ανάμειξη της Γαλλίας στην σύγκρουση, που με ιδιαίτερα φιλόδοξο αναθεωρητισμό, προβάλλει το αίτημα εκμετάλλευσης των Αγίων Τόπων απο καθολικούς ενώ παράλληλα επιθυμεί να επαναφερθεί στο προσκήνιο ως παγκόσμια σεβαστή δύναμη.[5] Η ανάμειξη της Γαλλίας σε καμία περίπτωση, βέβαια, δεν θα συγκριθεί με την Βρετανική επιθυμία για πόλεμο καθώς όπως θα δούμε και στην δεύτερη κατηγορία αιτίων, μεσολαβεί η έξοδος στην Ανατολική Μεσόγειο και ο έλεγχος του σημαντικότατου εμπορικού περάσματος του Σουέζ, με τ' οποίο τροφοδοτείται η μητρόπολη της Βρετανικής αυτοκρατορίας με φτηνές πρώτες ύλες απο τις Ινδίες.[6]
Στην δεύτερη κατηγορία αιτίων, θα εξετάσουμε προσεκτικά την γεωστρατηγική σημαντικότητα των αιτίων που οδήγησαν στον πόλεμο της Κριμαίας. Η προαναφερθείσα επιθυμία για έξοδο στην Ανατολική Μεσόγειο, ο έλεγχος των εμπορικών στενών αλλά και η ασφάλεια των παραδουνάβιων περιοχών θα είναι μερικά σημαντικά αίτια για την εξέλιξη του πολέμου της Κριμαίας.
Για τους Βρετανούς η έξοδος στην Ανατολική μεσόγειο θα παίξει πολύ σημαντικό ρόλο στην εξωτερική πολιτική τους καθώς η εξασφάλιση της περιοχής αυτής υπό τον πλήρη έλεγχό τους, αποτελεί πρώτιστο ζήτημα για την τροφοδότηση της Βρετανίας με πρώτες ύλες και φτηνά προϊόντα και παράλληλα την βιωσιμότητα των εμπορικών δραστηριοτήτων της εταιρείας των ανατολικών ινδιών. Η σημασία της ανατολικής μεσογείου είναι φανερή και απο την περίπτωση της Ελλάδας καθώς οι στόλοι Αγγλίας, Ρωσίας και της Γαλλίας επιθυμούν να βρεθούν και να ελέγξουν αυτό το νευραλγικό σημείο απο το 1827.[7]
Επιπρόσθετα, ο αναθεωρητικός χαρακτήρας της ρώσικης εξωτερικής πολιτικής θα φανεί και απο τις διακηρύξεις του Αλεξάνδρου Μενσίκοφ, απεσταλμένου της Πετρούπολης στην Υψηλή Πύλη το 1852. Η Ρωσία, αντιλαμβανόμενη το μέγεθός της, αλλά και την ισχύ της επιθυμεί κάτι περισσότερο απο τον έλεγχο των χερσαίων περιοχών της Σιβηρίας και της Ανατολικής Ρωσίας. Ο μεγάλος στόχος είναι η διπλή θαλάσσια έξοδος και ακόμα περισσότερο η απόκτηση υπερπόντιων αποικιών.[8]
Αυτός ο αναθεωρητισμός θα θορυβήσει τις περισσότερες ηπειρωτικές ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η Αυστρία ή και η Πρωσία που θα αποζητήσουν τον έλεγχο της Ρώσικης επέκταστης πριν να γίνει επικίνδυνη για τα ζωτικά εθνικά τους συμφέροντα. Αυτό θα αποδειχθεί και απο την Αυστροπρώσικη συνθήκη άμυνας και ασφάλειας του 1852, που εξηγούσε πως και οι δύο χώρες αμοιβαία θα αμύνονταν σε περίπτωση που η Ρωσία εισερχόταν στα εδάφη του Δούναβη.
Εν τέλει, ο συγκερασμός των δύο κατηγοριών αυτών των αιτίων θα οδηγήσει στην έκρηξη του Κριμαϊκού Πολέμου και στην εμπλοκή των δύο δυτικών δυνάμεων, Βρετανίας και Γαλλίας, τον Ιανουάριο του 1854.
Για πολλούς ιστορικούς, ο πόλεμος αυτός και οι συνέπειές του θα έχουν σημαντικό αντίκρυσμα για τον υπόλοιπο μισό αιώνα αλλά και για τις σχέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Αφ' ενός πέραν του οτι θα είναι η πρώτη, μοναδική και τελευταία φορά που οι Βρετανοί και οι Ρώσοι θα συγκρουστούν θα δείξει και πολλά ακόμα πράγματα συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ευρωπαϊκών εξελίξεων. Αφ' ετέρου, θα αποτελέσει σημείο καμπής της σύγχρονης μορφής πολέμου και των τεχνολογιών, όπως η εκτενής χρήση του τηλέγραφου αλλά και των ισχυρότερων ατμοκίνητων καραβιών.[9]
Στο διπλωματικό όμως πεδίο, θα φέρει την Γαλλία ξανά στο προσκήνιο, καθώς θα εμπλακεί σ'έναν ακόμα ευρωπαϊκό πόλεμο, αργότερα το 1870, εναντίον της Πρωσίας του Βισμαρκ, με δραματικές τις επακόλουθες γι΄αυτήν συνέπειες αλλά θα αποδεχτεί ακόμα και την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Ευρωπαϊκό Κονσέρτο δυνάμεων με την υπογραφή της συνθήκης των Παρισίων του 1856.[10] 
Ακόμα περισσότερο, σε σχέση και με τα πρόσφατα γεγονότα φαίνεται η σημασία της προστασίας του στόλου της μαύρης θάλασσας και της εξόδου της Ρωσίας στην θάλασσα αυτή, κατάσταση που αντικατοπτρίζει το ζωτικό εθνικό συμφέρον της απο τα χρόνια της Μεγάλης Αικατερίνης.
Σίγουρα, λοιπόν, ο Κριμαϊκός πόλεμος αποτελεί ένα ιστορικό γεγονός υψηλής σημασίας, καθώς με την μελέτη του αντιλαμβανόμαστε ποιά η αξία της χερσονήσου της Κριμαίας για την Ρωσία σήμερα καθώς και τους λόγους για τους οποίους εντάθηκε η κρίση μεταξύ Αμερικής και Ρωσίας(Θα λέγαμε πως στον ρόλο της Αμερικής τον κατείχε η Βρετανία και τον ρόλο της ΕΕ κατείχε η Γαλλία).
Αυτή, λοιπόν η μελέτη, μπορεί να μας οδηγήσει στην εξαγωγή όχι μόνο χρήσιμων συμπερασμάτων για το παρελθόν αλλά και ζωτικών πληροφοριών για την τωρινή κατάσταση και τον ανταγωνισμό μεταξύ Αμερικής και Ρωσίας.


Πηγές
  1. Historytoday.com, (2014). The Crimean War Begins | History Today. [online] Available at: http://www.historytoday.com/richard-cavendish/crimean-war-begins [Accessed 30 Apr. 2014].
  2. Κολλιόπουλος, Ι. (2001). Νεώτερη Ευρωπαϊκή Ιστορία. 6th ed. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις ΒΑΝΙΑΣ, pp.197-200.
  3. Taylor, A. (1954). The struggle for mastery in Europe, 1848-1918. 1st ed. Oxford: Clarendon Press, pp.62-65.
  4. Λάσκαρις, Μ. (1977). Το Ανατολικός Ζήτημα 1800-1923. 1st ed. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Π. Πουρνάρα, pp.108-112.
  5. Taylor, A. (1954). The struggle for mastery in Europe, 1848-1918. 1st ed. Oxford: Clarendon Press, pp. 67
  6.  Λάσκαρις, Μ. (1977). Το Ανατολικός Ζήτημα 1800-1923. 1st ed. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Π. Πουρνάρα, pp. 117.
  7.  The Times — Lord Palmerston defends the aristocracy and his administration. (2014).
  8.  Waltz, K. (1959). Man, the state, and war. 1st ed. New York: Columbia University Press.
  9. Rath, A. (2011). The Global dimensions of Britain's and France's Crimean war naval campaigns against Russia, 1854-1856. Ph.D. McGill University, Montreal.
  10. Bull, H. (1977). The anarchical society. 1st ed. New York: Columbia University Press, pp.30-36.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σχόλια με υβριστικό περιεχόμενο θα διαγράφονται.
Η κόσμια συμπεριφορά στον διάλογο είναι πολιτισμική αρχή!